معناهاى مذكوره استعمال مىشود امّا به قرينهء مقامْ مراد « 1 » معلوم مىشود . و باز بدان كه نفس به حسب اختلاف احوالات متّصف به صفتهاى مختلف مىشود ، پس هرگاه آرميده است به اينكه فرمانبردار امرها و نهىهاى الهى باشد و به معارضهء شهوتها مضطرب نشود او را نفس مطمئنّه مىنامند ، در قرآن مجيد نازل شده : « يا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ * ارْجِعِي إِلى رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً » « 2 » يعنى اى نفسِ آرميده به فرمانبردارى خداى عزّ وجلّ ! برگرد به سوى خداى خود در حالتى « 3 » كه خوشنود باشى و خدا از تو خوشنود باشد . و اگر آرميدگى او تمام نباشد امّا مدافعهء شهوت و غضب نمايد و بر اين دو اعتراض « 4 » كند او را نفس لوّامه نامند از براى آنكه ملامت مىكند صاحبش را هنگامى كه تقصير در عبادت خداى تعالى مىكند ، در قرآن كريم وارد شده : « وَ لا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ » « 5 » يعنى قسم مىخورم به حقّ نفس ملامت كننده . و اگر ترك اعتراض نمود « 6 » و « 7 » تصديق و فرمانبردارى مقتضاى شهوتها و بواعث شيطانى مىنمايد او را نفس امّارهء به سوء مىنامند ، در قرآن مجيد بر سبيل حكايت از حضرت يوسف مذكور است : « وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّي » « 8 » يعنى ارادهء من از « 9 » آنچه گفتم آن نيست كه اظهار پاكيزگى نفس خود بكنم ، به درستى كه نفس امر كننده « 10 » است به بدى مگر وقتى كه خدا رحم كند .

--> ( 1 ) . s - مراد . ( 2 ) . فجر : 27 و 28 . ( 3 ) . حالتى / a s حالى . ( 4 ) . اعتراض / s a اعراض . ( 5 ) . قيامت : 2 . ( 6 ) . نمود / s a نموده . ( 7 ) . s - و . ( 8 ) . يوسف : 53 . ( 9 ) . a - از . ( 10 ) . كننده / s a كننده‌اى .